حوزه علمیه بناب - روحانيت و تحولات سياسي اجتماعي ايران
امروز 7 اسفند ماه ، 1396
 


جستجو



پیوندها




 
روحانيت و تحولات سياسي اجتماعي ايران




صفحه: 1/7

 روحانيت شيعه و تحولات سياسي ــ اجتماعي ايران


 كشورهاي برخوردار از قدمت تاريخي نظير ايران، حامل عناصر و عوامل فرهنگي ريشه‌داري هستند كه موجوديت و هويت آن جامعه را در گذر زمان موجب شده‌اند. عناصر و عواملي كه زمينه‌ساز بازتوليد هويت اين جوامع مي‌شوند از پتانسيل قوي اجتماعي و لذا سياسي بهره‌مند مي‌باشند. علماي دين در ايران چنين جايگاه و مرتبه‌اي دارند. در اين مقاله، حضور سياسي ايشان از دوره صفويه تا پيروزي انقلاب اسلامي مورد توجه قرار گرفته است؛ حضوري كه همچنان ادامه دارد.

 روحانيت شيعه محور اصلي بسياري از تحولات فكري ــ فرهنگي و سياسي در ايران بوده است. از همين روست كه بسياري از پادشاهان و حكام مستبد به منظور رسيدن به اهداف خود سعي كرده‌اند به نوعي با مراجع بزرگ مذهبي و علماي مورد قبول مردم رفتار كنند كه موقعيت خود را در خطر قرار ندهند. اين خصوصيت دين‌باوري مردم ايران و قدرت علما و روحانيان، كه از تعليمات تشيع و قداست‌بخشي به روحانيت نشأت گرفته، باعث شده است مردم، كه اكثر آنان مسلمانان شيعه‌مذهب‌اند، در تمامي مسائل از آن‌ها پيروي كنند. اولين نشانه‌هاي جدي حضور فعال روحانيان در عرصه سياسي تاريخ معاصر ايران را مي‌توان به خوبي در قضيه تحريم تنباكو و وقايع منجر به نهضت مشروطيت رؤيت كرد. از مواردي كه قدرت ويژه‌اي به روحانيان شيعه مي‌دهد استقلال اقتصادي آن‌هاست. منشأ اين استقلال اقتصادي خمس و زكات است كه براساس فقه شيعه به روحانيان پرداخت مي‌شود و دولت از آن‌ها سهمي نمي‌برد. هرچند رژيم پهلوي در دهه‌هاي آخر حكومت خود به نحو فزاينده‌اي سعي كرد از نفوذ آنان در ميان مردم بكاهد و مانع فعاليتشان شود، اين تلاش ثمري نداشت و نهايتا انقلاب اسلامي نشان داد كه رژيم شاه در اين عرصه بسيار ناموفق بوده است.[1]

 وابسته نبودن روحانيت به طبقه حاكم و حضور آنان در ميان تمام گروه‌هاي مردم از عوامل مهمي به شمار مي‌رود كه باعث شده است در مواقع حساس اين قشر بتواند با جهت‌گيري صحيح منطبق بر خواست‌هاي مردم حركت كند. وقايع منجر به پيروزي انقلاب اسلامي نشان داد كه درك صحيح روحانيت از موقعيت عمومي جامعه ايراني و هدايت درست مخالفت‌ها و اعتراض‌هاي مردم، تا چه اندازه در تسريع سير انقلاب موثر بوده است. آنچه مسلم است نهاد روحانيت، كه در تاريخ ايران ريشه دارد، همواره عاملي نيرومند در تعيين خط‌مشي داخلي و خارجي دولت بوده و هست. اين حضور دائمي و انكارناپذير، با پيروزي انقلاب اسلامي در نهادهاي تصميم‌گيرنده نظير شوراي انقلاب، كميته‌ها و سپاه پاسداران نمود عيني يافت.

 انقلاب اسلامي ايران، كه از سرچشمه زلال انديشه سياسي اسلام سيراب مي‌شد، توانست پيام اصلي انقلاب ايران را به گوش همه مردم جهان برساند. اگرچه اين انقلاب در ايران به وقوع پيوست، شعارهاي اساسي آن، كه مبارزه با ظلم و ستم و تلاش براي اقامه عدل و عدالت‌خواهي بود، به سرعت در سطح جهان گسترش يافت. انقلاب اسلامي ايران با اتكا به مباني ايدئولوژيكي خود توانست جايگاهي حساس در ميان ديگر جوامع جهاني به دست آورد و فضاي سياسي منطقه و جهان را دستخوش دگرگوني سازد.

 مهم‌ترين متغيرهاي اين انقلاب، حضور سياسي روحانيان در عرصه مبارزات سياسي و تأثير آن‌ها در شكل‌گيري مباني فكري مردم، امواج فكري و ايدئولوژيكي اسلام، ظهور تعاريف جديد از اسوه‌ها و الگوهاي اسلامي و حضور گسترده مردم در چارچوب يك ايدئولوژي جديد اسلامي مي‌باشد. تحولات موجود در اين متغيرها در بستر اسلام شيعي متحقق شد. تشيع در بستر تاريخي با كمك به مفاهيم بنيادين، همچون امامت، جهاد و شهادت و تولي و تبري تا به امروز توانسته است تحولات بنيادين در انديشه و عمل را موجب گردد.




صفحه بعدی (2/7) صفحه بعدی