حوزه علمیه بناب - مراحل تحصيل در حوزه
امروز 6 خرداد ماه ، 1397
 


جستجو



پیوندها




 
مراحل تحصيل در حوزه





مراحل تحصيل در حوزه‏هاى علميه


نحوه تدريس در حوزه با گذشت زمان تغيير كرده است. تا نميه دوم قرن چهاردهم هجرى دانش‌‏آموز وارد مكتب‏خانه مى‏شد. و پس از آشنايى با حروف به فراگرفتن قرآن كريم مى‏پرداخت و پس از آشنايى مختصرى با مقدمات صرف و نحو و غيره به حوزه داخل مى‏گرديد. ولى بعد از افتتاح مدارس جديد و انقراض مكتب‏خانه‏‌ها دانش‏‌آموزان پس از تكميل دوره اول يا دوم متوسطه به حوزه ملحق مى‏گردند.

 چنين مرسوم  است كه هر طلبه‏‌اى با ورود به حوزه علميه در دوران تحصيل خود، مراحل مشخصى از سطوح علمى را پشت‏‌سر مى‏گذاشت.  اين مراحل  به طور اجمال به شرح زير است :

1) دروس مقدماتى ، 2) سطح ، 3) خارج ، 4) دروس تخصصى ، 5) دروس عمومي.

1) دروس مقدماتى :

شامل صرف و نحو زبان عربى، معانى و بيان و منطق است كه هدف اصلى از اين درس‏ها، تسلط طلاب به «زبان قرآن‏» مى‏باشد و اين مرحله در حكم كليد فهم معارف اسلام است; چرا كه احاديث و سنت پيامبر اكرم و ائمه اطهار - صلوات الله عليهم - به همين زبان است.

2) دروس سطح :

شامل علم اصول و فقه است. در اصول معمولا كتاب‏هاى معالم، اصول الفقه، رسائل و كفايه و در فقه كتاب‏هاى مختصر النافع، لمعه و مكاسب مورد توجه قرار گرفته است.

البته در بعضى از حوزه‏ها كتاب‏هاى ديگرى نيز براى تدريس استفاده مى‏شود. هدف عمده در اين مرحله، آشنايى طلبه با فقه و اصول و متون مربوط به آنهاست كه با مطالعه متون فقهى و اصولى علماى پيشين، اولا: از نظرها و ابتكارهاى آنان و شيوه استدالال فقهى و اصولى و مبانى ايشان اطلاع مى‏يابد، ثانيا: خود را براى استنباط از احاديث و آيات در درس خارج آماده مى‏كند.

 دوره مقدماتي و سطح حدود ده سال طول مى‏كشد.

3) درس خارج فقه و اصول :

در اين مرحله، استاد و شاگرد مقيد به متن خاصى نيستند، اما براى منظم شدن سير بحث، يك متن فقهى مثل شرايع، تحرير الوسيله، عروة الوثقى يا يك متن اصولى مثل كفاية الاصول را انتخاب مى‏كنند و بر اساس آن، بحث را ادامه مى‏دهند. در اين درس‏ها استاد با بررسى دلايل و شواهد هر مطلب، نظر نهايى خود را ارائه مى‏كند و شاگردان در پذيرش يا رد نظر استاد، مختار هستند.

هدف اصلى در اين مرحله، تمرين و پرورش قوه استنباط و اجتهاد طلاب است، تا آنان در علم فقه، صاحب نظر شوند و بتوانند هر مسئله جديد فقهى را با توجه به منابع چهارگانه احكام : كتاب، سنت، عقل و اجماع حل كنند و به اصطلاح، ردّ فروع بر اصول كنند. در اين دوره دروس فقه و اصول در حد عالى تدريس مى‏گردد و استاد هنگام تدريس بدون استفاده از كتاب و با بهره‏‌گيرى از حافظه به تدريس مشغول مى‏گردد كه به درس خارج شهرت يافته است. شاگرد در اين مرحله دروس سطح و عالى خود را تكميلا دنبال مى‏كند و بسته به طرز تفكر خود قسمت‏هاى خارج فلسفه و عرفان و ديگر دروس را بحث و تحقيق و بعضى اوقات تاليف و تدريس مى‏نمايد. و شاگردان ممتاز تقريرات استاد را با مراجعه به منابع و تحقيق كافى به رشته تحرير در آورده و تاييد استاد را از نوشته‏‌هاى خود به دست مى‏آورند. و دوره خارج معمولا بين هشت تا ده سال بر مبناى استعداد شاگرد و تبحر استاد طولانى خواهد بود . و بعضى از شاگردان در حلقات درس اساتيد مختلف حاضر مى‏گردند. و هم در اين مرحله است كه طلاب با استعداد و فاضل حوزه‌‏ها به درجه اجتهاد كه آخرين مراحل تكامل علوم حوزوى است دست‏‌يافته و از اساتيد خود اجازه آن را دريافت مى‏نمايند. و بعضى از اين اجازات خود از آثار ارزشمند علمى و ادبى است كه اساتيد حوزه‏‌ها براى شاگردان ممتاز خود نوشته و از قرون گذشته تا كنون به يادگار مانده است.

4) دروس تخصصى :

هدف از اين دروس - كه تحت عنوان رشته‏‌هاى تفسير، كلام، تبليغ و ... شروع شده است - پرورش متخصص، در رشته‏هاى خاص مورد نياز حوزه و جامعه است. اين كار پرارزش باعث مى‏شود كه شخص علاوه بر اجتهاد در فقه و اصول، در يكى از رشته‏ هاى علوم اسلامى متبحر شود، تا بتواند منشا خدمات مفيدى در حوزه و جامعه شود.

5) دروس عمومى :

در حوزه علميه قم و در بعضى شهرستانها، همزمان با دوره مقدمات و سطح، درسهايى تحت عنوان عقايد، تفسير، اقتصاد، ملل و نحل، علوم قرآن، اخلاق و ... تعليم داده مى‏شود كه در رشد فكرى طلاب و گسترش اطلاعات علمى آنها موثر است. اين درس‏ها هر چند لازم است، ولى مرحله مستقلى در درس‏هاى حوزه محسوب نمى‏شود.

منابع : www.hawzah.net به نقل از : روزنامه جمهورى اسلامى، ش 3645، ص 12 و ش 3567، ص 12. شيوه‏هاى تحصيل و تدريس در حوزه‏هاى علميه صفحه 27 ، نوشته محمد على رضايى .

 









نوشته شده در تاریخ: 23 آبان ماه ، 1388 (2533 مشاهده)

[ بازگشت ]