حوزه علمیه بناب - تعريف اجتها‌‌‌د
امروز 27 مرداد ماه ، 1397
 


جستجو



پیوندها




 
تعريف اجتها‌‌‌د





واژه اجتهاد در لغت از ريشه «جهد» مشتق شده، و به معناى به كار بستن نهايت كوشش است در انجام دادن كارى يا به دست آوردن چيزى (مثلا، نك : ابن منظور، ذيل، جهد) . درباره تعريف اصطلاحى «اجتهاد» ، از سوى فقيهان و اصوليان تعبيرات گوناگونى به كار رفته است، لكن چه بسا منظور بيشتر آنان از آن تعبيرات بيش از يك معنى نباشد بر پايه يك تعريف مشترك ميان عالمان اهل سنت و اماميه، اجتهاد عبارت است از «نهايت كوشش» (تعبيرات متداول: «بذل جهد» يا «استفراغ وسع») براى به دست آوردن حكم شرعى از ادله معتبر فقهى. اين تعريف كه ريشه در سده‏هاى نخستين اسلامى دارد (مثلا، نك : سيد مرتضى، الذريعة، 2/188) با تفاوتهايى در تعبير، تا دوره‏هاى بسيار متأخر رواج داشته است برخى از صاحب نظران در اين تعريف، عامل «ظن» را نيز گنجانيده و اجتهاد را كوشش در جهت تحصيل ظن به حكم شرعى دانسته‏اند (مثلا نك : اين حاجب، 209، علامه حلى، مبادى ...، 240)، اما آنان كه ظن را حجت نمى‏شمارند، در اين مقام به جاى تحصيل ظن، از تحصيل «حجت» براى حكم شرعى استفاده كرده‏اند علاوه بر اين نكته، در دوره اخير اين مسأله مطرح شده است كه صرف كوشش، بدون وجود «ملكه» استنباط كافى نيست و از همين رو، در تعريف اجتهاد، آن را عبارت از ملكه‏اى دانسته‏اند كه انسان را بر استنباط حكم شرعى از ادله قادر مى‏سازد، در تعريف آيت الله شيخ محمد حسن اصفهانى معروف به كمپانى، با اعتراف به ضرورت وجود ملكه در تعريف اجتهاد، اين نكته از نظر دور داشته نشده كه احكام شرعى اجتهاد بر نفس ملكه ـ به تنهايى ـ نيز مترتب نيست بلكه غالبا فعليت استنباط فى الجمله را هم لازم دارد، به عبارت ديگر، علاوه بر ملكه، فعليت استنباط فى الجمله هم جزء موضوع احكام اجتهاد است از اين رو، در تعريف آن را « تحصيل حجت بر حكم شرعى از روى ملكه» ، دانسته است، يعنى با ملحوظ داشتن قيد «ملكه» ، اجتهاد را خود ملكه تلقى نكرده، بلكه فعليت دادن به ملكه را هم در آن لحاظ كرده است (5/363) . در واقع، در تعريف او، برخلاف تعاريفى كه در آنها «ملكه» جنس قرار داده شده (ملكة يقتدر بها. .). . «تحصيل حجتى كه ناشى از ملكه بوده باشد» . جنس قرار گرفته است.

منبع : www.hawzah.net  به نقل از كتاب  دايرة المعارف بزرگ اسلامى، ج 6، ص 603 ، نوشته ابوالقاسم گرجى









نوشته شده در تاریخ: 13 آذر ماه ، 1388 (2358 مشاهده)

[ بازگشت ]