حوزه علمیه بناب - حوزه علميه قم مستحصل حوزه‌های شيعه در طول تاريخ
امروز 4 اسفند ماه ، 1396
 


جستجو



پیوندها




 
حوزه علميه قم مستحصل حوزه‌های شيعه در طول تاريخ





بسم الله الرحمن الرحیم

 « والحمدلله رب العالمین والصلاة والسلام علی سید الانبیاء والمرسلین، سیدنا و نبینا ابی القاسم محمد وآله الاطیبین الاطهرین المنتجبین سیّما بقیة الله فی الارضین».

 جلسه بسیار بزرگ و مهم و به یادماندنیی است. ارکان و اعیان بزرگترین حوزه علمیه شیعه، مجتمع شده‌اند و فضلا و نخبگان و برجستگان شاغل در این حوزه مبارکه، تشریف آورده‌اند تا من - که افتخار دارم طلبه این حوزه و جزو آحاد شما برادران عزیز و طلاب این مدرسه عظیم الشأن هستم - عرایض خود را که عمدتاً هم در اطراف همین حوزه مبارکه است، مطرح کنم.

 در انتخاب مطلب دچار تردید نشدم. حرف برای گفتن هست، ولی آنچه که من ترجیح دادم مطرح شود و از این فرصت مغتنم استفاده بکنم؛ سخنی است که به اعتقاد من، اهمّ و اقدم و اولی از هر سخنی در چنین محفلی می‌باشد و آن سخن، درباره حوزه علمیه و جامعه روحانیت و پایگاه رفیع علمی و دینی و تبلیغی و هدایتیی است که به دست بندگان بزرگ و صالحی در این نقطه بنا شده است. لذا بحث من درباره حال و آینده حوزه است.

  حوزه علميه قم مستحصل حوزه‌های شيعه در طول تاريخ  

حوزه علمیه قم که ما امروز نام آن را با افتخار و تعظیم و تجلیل می‌بریم، در واقع مصطفی و مستحصل حوزه‌های شیعه در طول تاریخ حوزه‌هاست. یعنی از اواخر قرن دوم و حداقل اوایل قرن سوم هجری که مراکزي به عنوان حوزه علمیه درست شده است، حوزه قم در دوران ائمه ثلاثه اخیر ( حضرت جواد و حضرت هادی و حضرت عسکری «علیهم السلام») که دوران قمیین است، یک حوزه علمیه به معنای حقیقی کلمه است که در آن، درس و بحث و جمع و تدوین و اشاعه و نشر و استادی و شاگردی به چشم می‌خورد. با این حال، از اجتماعات صحابه و محدثان و حمَله علم در اطراف ائمه - علیهم السلام - در شهرهایی مثل مدینه و کوفه و ... می‌گذریم و نمی‌خواهیم اصطلاح حوزه علمیه را به این مراکز اطلاق کنیم.

بنابراین، شاید قدیمیترین حوزه‌های علمیه ما، همین قم قمیین است که در آن، آثار بزرگانی مثل اشعریین و آل بابویه و دیگران، تا امروز باقی است.

البته بعد از آن، حوزه علمیه با این عظمت باقی نمانده و به اکناف دیگری از عالم، مثل شرق دنیای اسلام و ماوراء النهر و شرق خراسان منتقل شده است و رجالی مثل « شیخ عیاشی »، « شیخ کشی »، « سمرقندیین » و « نصاحیین » و دیگر اسمهایی که ما آنها را در زمره محدثان و روات و مؤلفان می‌شناسیم، در آنجاها به سر برده‌اند. همچنین حوزه بغداد که حوزه « شیخ مفید » و بعد از او « سید مرتضی » و « شیخ طوسی » - علیهم الرحمة والرضوان- است و نیز حوزه نجف که با هجرت « شیخ طوسی » به این شهر در حدود سال 450 یا 448 یا 449 و تشکیل مرکزی به نام حوزه علمیه فقاهت و حدیث و دیگر علوم اسلامی، مقطع مهمی به وجود می‌آید.

بعداً حوزه علمیه شیعه در شامات و طرابلس و حلب و سپس در حله تشکیل می‌شود که بزرگان فقهای حِلی ما، اسمشان در تاریخ و آثارشان در کتابخانه عظیم فقاهت شیعه محفوظ و موجود است و این روند ادامه پیدا می‌کند تا زمانی که سلطنت صفویه در ایران تشکیل می‌شود و مقطعی عظیم به وجود می‌آید.

علی رغم کسانی که سعی کردند صفویه را ضد شیعه و اسلام و مفاهیم و ارزشهای دینی معرفی کنند؛ سلاطین صفویه با همه بدیهایی که در جانب حکومت و شخصیتهای خودشان داشتند، حرکتهای بزرگ ماندگار و فراموش نشدنیی انجام دادند که یکی از آنها گسترش حوزه‌های علمی شیعه است که در آن وقت، حوزه علمیه اصفهان و خراسان و قم و نجف و بقیه مناطق، به برکت آنها آباد شد و اگر کسی وارد مطالعه بشود، شگفتیهای عظیمی را خواهد دید. اگر شما تا قبل از دوران صفویه، فقهای شیعه را نگاه کنید، تعداد ایرانیها انگشت شمار است؛ اما بعد از صفویه هر کدام از بزرگان علما را که نگاه کنید، شاید 90٪ آنان، فقهای ایراني هستند.

بعد از این دوره، اوج حوزه نجف و کربلا و حضور تلامذه مرحوم « وحید بهبهانی» و سپس « شیخ » و « صاحب جواهر» و تلامذه این بزرگواران تا دوره اخیر است. بعد مرکزیت عظمای حوزه فقاهت به وسیله مرحوم « آیت الله حائری » و بعد مرحوم « آیت الله بروجردی» باز به قم منتقل می‌شود و تا امروز ادامه دارد. این حوزه، محصول این سیرتاریخی و نتیجه و مستحصل و زبده گزین همه این حرکت عظیم علمی است که با مهاجرت و تحقیق و علم، همراه بوده است و امروز در اختیار شماست.

حوزه‌های علمیه، موضوع یک بحث تاریخی و علمی بسیار مهمی است که بجاست کسانی از فضلای حوزه و بزرگانی از اهل نظر، به این مسأله به شکل متقن و محققانه بپردازند و می‌بینم بحمدالله به این مسائل پرداخته می‌‌شود.

ما امروز در قبال چنین حوزه‌ای كه میراث دوزاده قرن است، وظیفه داریم. من به سه وظیفه در کنار هم اشاره می‌کنم که اینها از بدیهیات است و استدلال و بحث نمی‌خواهد :

اول: حفظ ؛

 دوم: ترمیم؛

سوم: بالندگی و رشد دادن و تنمیه و پیش بردن حوزه علمیه.


منبع : منشور ولايت ، امروز وفرداي حوزه در چشم انداز مقام معظم رهبري (مدظله) در جمع علما و فضلاي حوزه علميه قم، مدرسه فيضيه، آذر ۱۳۷۴، ناشر: شوراي عالي و مديريت حوزه علميه قم








نوشته شده در تاریخ: 14 آذر ماه ، 1388 (2012 مشاهده)

[ بازگشت ]