حوزه علمیه بناب - سهم الارث زوجه از اموال زوج
امروز 31 ارديبهشت ماه ، 1397
 


جستجو



پیوندها




 
سهم الارث زوجه از اموال زوج




صفحه: 1/7

بررسی مبانی فقهی وحقوقی امامیه در سهم الارث زوجه از اموال زوج


چکیده :

میزان سهم الارث زوجه در قرآن بیان شده است اما محرومیت زوجه از بعض ترکه زوج در قرآن بیان نشده و امامیه با استناد به روایات رسیده از ائمه (علیهم السلام) ، زوجه را از تعدادی از اموال زوج محروم کرده اند . در این مورد نظرات مختلفی در بین فقهای امامیه بیان شده است . همچنین در مورد محرومیت زوجه با ولد یا مطلق زوجه اختلاف نظر وجود دارد. اما در دیدگاه مشهور امامیه  زوجه از اموال منقول ارث نمی برد و از عین ابنیه و اشجار نیز سهمی نداشته و تنها از قیمت آنها ارث می برد . دلیل امامیه علاوه بر روایات منقول از ائمه در جوامع روائی ، عمل فقها در طول تاریخ بر طبق این روایات بوده است .

کلمات کلیدی : زوجه ، سهم الارث ، ماترک ، زوج ،ولد

مقدمه :

قرآن کریم در آیه 12 سوره نساء سهم الارث هر یک از زوجین را بیان کرده است.اما جزئیات آنها تشریح نشده است.امامیه با استناد به احادیث و روایات وارده از ائمه (علیهم السلام)سهم الارث زوجه را در حالتهای گوناگون واز اموال مختلف بررسی نموده اند.یکی از این موارد ،سهم الارث زوجه از اموال زوج می باشد. از نظر امامیه زوجه نمی تواند از تمام ماترک زوج ،به طور کامل ارث ببرد.در حالی که اهل سنت با استناد به ظاهر قرآن بر خلاف امامیه نظر داده اند.در این مقاله بر آنیم تا مبانی فقهی امامیه را مورد بررسی قرار دهیم .

 اموال موضوع ارث زوجه از دیدگاه امامیه:

زوجه مانند سایر وراث فرض بر ، سهم مشخصی از ارث دارد و بیان قرآن که  سهم الارث زوجه را از ما ترک شوهر تعیین کرده مانند بیان سهم الارث زوج و سایر وراث می باشد و ظهور آن در این است که زوجه نیز مانند سایر وراث ، نصیب خود را از جمیع ماترک زوج متوفی ببرد.

بنابر این قرآن با همان لحن که می فرماید: (و لکم نصف ما ترک ازواجکم .....) با همان بیان نیز می فرماید : (و لهن الربع مما ترکتم ....).(نساء،12)

ولی عموم فقهای شیعه ، زوجه را از ارث بردن بعضی از اموال ، مانند زمین و اعیانی ساختمان محروم می دانند و آیه قرآن را تخصیص می زنند.به بیان تعدادی از این نظرات می پردازیم :

1-   ارث بردن زوجه از تمام ترکه:

بر طبق این نظر ، زوجه همانند زوج و دیگر وراث از جمیع دارائی متوفی ارث می برد و سهم خود را می گیرد و تفاوتی میان او و سایر وراث نیست این نظر مطابق ظاهر قرآن کریم و عقیده اهل سنت می باشد و از میان فقهای معتبر شیعه ، تنها ابن جنید اسکافی بر این نظر اعتقاد دارد. این نظر اگرچه با مفاد برخی از روایات فقهی انطباق دارد اما مورد قبول اکثریت قرار نگرفته است.( نجفی ، 13 / 619 )

از نظر این گروه نمی توان ظاهر قرآن را با اخباری که حاکی از محرومیت زوجه از زمین است تخصیص زد برای اینکه این اخبار در حد تواتر نیستند و خبر واحد محسوب می شوند.

و علاوه بر این به دو روایت که در جهت موافق با ظاهر قرآن و حاکی از ارث بردن زوجه از تمام ترکه است استناد می کنند:

الف: ابن ابی یعفور گفته است که از امام صادق (علیه السلام) ، سوال نمودم: آیا مرد از خانه و زمین زنش که خاک است مانند زن ارث نمی برد یا اینکه ارث می برد؟ فرمود:

(یرثها و ترثه من کل شیءٍ ترک و ترکت) (حر العاملی ، 17 /522)

یعنی مرد از زن و زن از مرد ، از هرچه به جا بگذارند ، ارث می برند.

ب: روایت عبید بن زراره و فضل ابی العباس (معروف به بقباق )که گفته اند به امام صادق  (علیه السلام ) گفتیم چه می فرمایی در مورد مردی که با زنی ازدواج کرده و صداق هم تعیین کرده و سپس فوت نموده است (منظور موردی است که قبل از دخول فوت کند ) امام فرمود: (لها نصف الصداق و ترثه من کل شیئ وان ماتت فهو کذلک) (حر العاملی ، 15 / 73).

یعنی زن نصف صداق را مالک است و هر چیز را از شوهرش ارث می برد و اگر زن هم بمیرد ، وضع همین گونه است.

 بررسی روایت ابن ابی یعفور و عبید بن زراره:     

فقها در صحت روایت ابن ابی یعفور خدشه ای وارد نکرده و عبید بن زراره را ثقه می دانند. (خوئی،معجم رجال الحدیث ،11/47)  در آن زمان بین اصحاب امام وشیعیان ،محروم بودن زوجه از بعض ما ترک، مسلم بوده است. به این علت که راوی می پرسد: آیا مرد از زمین و خانه زنش ارث می برد یا در این خصوص مرد هم مثل زن می ماند و همانند او از زمین و خانه همسر ارث نمی برد؟ این نحوه سوال دلالت دارد که در آن زمان از نظر راوی ارث نبردن زن از زمین خانه شوهر مسلم بوده است و فقط در خصوص وضع ارث بردن مرد برایش تردید حاصل شده بود که سوال نموده است . از این رو امکان حمل پاسخ امام بر تقیه در روایت مزبور دور از ذهن نبوده و می تواند قابل قبول باشد.( طوسی ، 4/ 155)

 اما روایت عبید بن زراره و بقباق در خصوص مردی که با زنی ازدواج کرده است ولی قبل از دخول فوت نموده است ،امام ضمن اینکه در خصوص صداق فرمود:نصف صداق را استحقاق دارد در مورد ارث تعبیر(وترثه من کل شیئ) به کاربرد که در ارث بردن زوجه از جمیع ترکه ظهور دارد.

اما باید گفت امام در مقام بیان تفصیل کیفیت میزان ارث زوجه از اموال زوج نبوده است بلکه اصولاً مورد سئوال ،بحث در خصوص وضعیت مهر و صداق زوجه ای است که قبل ازدخول،شوهرش فوت نموده است و امام پاسخ فرموده است:مستحق نیمی از مهریه است. و برای اینکه در خصوص ارث تصور نشود که او نصف سهم الارث معمولی را می برد تصریح شده است که زوجه از همه چیز ارث می برد. (حرعاملی، 1/71)




صفحه بعدی (2/7) صفحه بعدی