حوزه علمیه بناب - شیخ طوسی
امروز 5 اسفند ماه ، 1396
 

زنان دانشمند

جستجو

مردان دانشمند
جستجو



پیوندها




 
شیخ طوسی




صفحه: 1/4

شیخ طوسی


 ولادت‏

    محمد بن حسن طوسي در ماه رمضان سال 385 ق. در خانه‏اي محقّر اما سرشار از نور ايمان پا به عرصه وجود گذاشت. زادگاه وي شهر طوس[1] بود و محمد تا سال 408 ق. در اين شهر اقامت كرد و در طول اين مدت مقدمات علوم متداول در آن عصر را فراگرفت و در بهار جواني از محصلين فاضل و درس‏خوانده گرديد.[2]

  به سوي بغداد

    طوسي در 23 سالگي چون محيط كوچك طوس را براي پيشرفت شايان و سير كمالات معنوي تنگ ديد، به منظور استفاده كامل و درك محضر اساتيد بزرگ و نامي آن دوره بخصوص شيخ مفيد و سيّد مرتضي‏ در سال 408 ق رهسپار بغداد گرديد.[3] در آن زمان بغداد شهر علم بود و آوازه بلندي داشت و حوزه درسي شيخ مفيد دانشوران بسياري را از اطراف به اين شهر فرا خوانده بود. در چنين محيطي وي هيچ‏گونه غربتي در خود احساس نكرد و سالها چون خورشيد در اين حوزه درخشيد و در پاي درس نابغه دهر، شيخ مفيد نشست و مدّت پنج سالي افتخار شاگردي وي را داشت. حضور جواني 23 ساله در درس رهبر و پيشواي ديني شيعيان، در كنار شاگردان برازنده‏اي چون يد مرتضي و برادر نابغه‏اش سيد رضي، نجاشي، ابوالفتح كراجكي و محمدبن حسن حمزه كه همه در شمار بزرگان و دانشمندان شيعه به شمار مي‏رفتند، خود گواه صادقي بر عظمت علمي و جايگاه ويژه ايشان است.

    شيخ طوسي در دوران جواني به درجه اجتهاد رسيد و كتاب تهذيب الاحكام را كه از كتب معروف و مورد توجه شيعه است،[4] در اين دوره و با پيشنهاد استاد نابغه خود، شيخ مفيد تأليف نمود است.[5]

    اين كتاب شاهد صادقي است بر اجتهاد و تبحّر دانشور نامور طوس در زمينه‏هاي مختلف؛ فقه، اصول و رجال، در حالي كه هنوز از سن او سي سال نگذشته بود.

  تصويري از منزلت «مفيد؛»

    ابن نديم كه از معاصران شيخ مفيد بوده و مانند او در بغداد مي‏زيسته در كتاب «فهرست» نوشته است: «ابن معلّم ابوعبداللَّه (شيخ مفيد) رياست متكلّمين شيعه در عصر ما به وي رسيده است. او در علم كلام (عقايد و مذاهب) به روش مذهب شيعه بر همه كس پيشي دارد. دانشمندي باهوش و بافراست است من او را ديده‏ام دانشمندي عالي‏قدر است.»[6]

    ابن عماد حنبلي مورّخ مشهور اسلامي در كتاب شذرات‏الذهب، ضمن وقايع سال 413 ق مي‏نويسد «مفيد در اين سالها وفات يافت. او از عالمان شيعه و پيشواي آنان بود و داراي كتابها و نوشته‏هاي فراواني است.»

    ابن ابي طّي در تاريخ اماميه (شيعه) مي‏گويد: مفيد، بزرگ بزرگان شيعه و زبان گوياي آن است. وي در كلام، فقه و جدل استادي فرزانه بود و در دولت «آل بويه» با طرفداران هر مسلك و عقيده با متانت و عظمت خاصي بحث و مناظره و از مستمندان دستگيري بسيار مي‏كرد. فروتني و خشوع وي زياد، نماز و روزه‏اش فراوان، لباس تميز و نيكو بر تن داشت و ديگران گفته‏اند عضدالدوله ديلمي حاكم مقتدر آل بويه بسياري از اوقات به ملاقات شيخ مفيد مي‏رفته است. 76 سال زندگي كرد و بيش از دويست كتاب و رساله نوشت. در ماه رمضان سال 413 ق. دار فاني را وداع گفت و هشتاد هزار نفر در تشييع جنازه وي شركت كردند.[7]

    علامه حلي كه خود از محققان نامي دنياي تشيع است در مقام توصيف[8] پس از رحلت مرجع و رهبر بزرگ شيعيان (شيخ مفيد) هدايت كشتي طوفان زده شيعه كه در اقيانوس بيكران و ظلماني تحت سيطره حكّام عباسي، در جستجوي ساحل نجات در حركت و تلاطم بود، به عهده مردي از تبار بزرگان و سادات علوي به نام سيد مرتضي معروف به عَلَم‏الهدي گذارده شد سيّد مرتضي‏ در بسياري از علوم كلام، فقه، و اصول و ادب و شعر، نحو و لغت تبحّر داشت و از آن زمان نامش شهره محافل علمي در دور نقاط عراق بود.[9] شيخ طوسي با اينكه خود در اين زمان از صاحبنظران علم فقه و حديث بوده است، بعد از شيخ مفيد مدّت 23 سال (413 - 436 ق.) در محضر اين سيد بزرگوار و دانشمند ژرف‏انديش، شاگردي نمود و از فضل و ادب اين رادمرد تاريخ شيعه، پيمانه دانش و انديشه خود را لبريز ساخت. در درس سيد مرتضي دانشمندان بزرگي حاضر مي‏شدند و سيد بنا به مرتبه علمي و تلاش آنان در مسير تحقيق و دقت نظر در مباحث، كمك تحصيلي ماهيانه‏اي را قرار داده بود. نظر به استعداد سرشار و آمادگي ذهني شيخ طوس در فراگيري مباحث علمي و قدرت استنباط و نقد و بررسي آراء و عقايد، وي خيلي زود مورد عنايت خاص استاد قرار گرفت و بيشترين شهريّه ماهيانه را كه 12 دينار بود، از براي شيخ مقرّر داشت.[10]

    هرچند شيخ از نظر علمي در بعضي از علوم مانند فقه و حديث و رجال متبحّر بوده و نيازي به فراگيري دانشي در اين زمينه‏ها نداشته است در علم كلام، تفسير، لغت و به طور كلي علوم ادبي از محضر سيد مرتضي حداكثر استفاده را نموده است. شيخ طوسي در طي اين مدّت ضمن بالا بردن و توسعه اطلاعات گوناگون علمي شروع به تأليف كتابهاي متنوع در علوم اسلامي نيز كرد. تعدادي از كتابهاي مهمّي كه شيخ در حيات سيد مرتضي نوشته بدين قرار است: تهذيب، استبصار، نهايه،المفصح في الامامه، رجال، آغاز فهرست و از همه مهمتر تلخيص‏الشافي كه مهمترين كتاب اوست و آن تنظيم و خلاصه كتاب شافي سيد مرتضي است. تا آن هنگام كتابي با آن اهميت در مسأله امامت تأليف نگرديده بود و شيخ در سال 433ق (چهار سال قبل از درگذشت سيد) آن را به پايان رسانيده است. ناگفته نماند كه شيخ بيشتر اين كتابها را به تقاضاي فقيهان و دانشوران بزرگي همچون قاضي ابن براج يا ديگران نوشته است.[11]

    از ديدگاه بسياري از محققان، شيخ طوسي تدوين كننده اساسنامه مكتب تشيع در فرهنگ و تمدن اسلامي محسوب مي‏شود. علامه حلي مي‏گويد: «شيخ طوسي پيشواي دانشمندان شيعه و رئيس طايفه اماميه... صاحبنظر در علوم اخبار، رجال، فقه، اصول، كلام و ادب بوده است. همه فضيلتها منسوب به اوست و در تمامي فنون اسلام كتاب نوشته است اوست كه عقايد شيعه را در اصول و فروع آن دسته بندي و اصلاح نموده.»[12]

    شيخ طوسي همچنين در اين مدت از محضر اساتيدي چون: ابن غضائري، ابن شاذان متكلم، ابن حسكه قمي، حسين بن ابي محمد تلعكبري، ابن بشران معدل، ابومنصور شكري،احمد بن ابراهيم قزويني، ابن فهام سامري، ابوحسين صفار، ابن ابي جيّد، ابن حاشر و دهها فرزانه ديگر كسب فيض كرد.[13]

 




صفحه بعدی (2/4) صفحه بعدی